एकदा एका घनदाट आणि सुंदर जंगलात राघव

एकदा एका घनदाट आणि सुंदर जंगलात राघव नावाचा एक चुणचुणीत आणि समंजस ससा राहत होता. त्या जंगलात सर्व प्राणी गुण्यागोविंदाने राहत होते. जंगलाच्या मध्यभागी एक खूप मोठे आणि जुने वडाचे झाड होते. त्या झाडाला सर्व प्राणी 'ज्ञानवृक्ष' म्हणायचे, कारण त्या झाडाखाली बसून जंगलाचा राजा असणारा शेरसिंग सिंह सर्व प्राण्यांच्या समस्या सोडवायचा.

राघव ससा खूप हुशार होता, पण त्याला एक सवय होती—तो प्रत्येक काम घाईघाईत करायचा आणि स्वतःच्या हुशारीचा त्याला थोडा गर्वही होता.

एकदा उन्हाळ्याच्या दिवसांत जंगलातील मुख्य तलावाचे पाणी सुकत आले. जंगलावर मोठे पाणीटंचाईचे संकट आले. सर्व प्राणी चिंताक्रांत झाले आणि त्यांनी वडाच्या झाडाखाली सभा बोलावली.

शेरसिंग राजाने गंभीर आवाजात सांगितले, "आपल्या तलावातील पाणी संपत आले आहे. जर आपण लवकरच नवीन पाण्याचा साठा शोधला नाही, तर संपूर्ण जंगलाला मोठा धोका निर्माण होईल. जंगलाच्या दुसऱ्या बाजूला असलेल्या 'नील पर्वता'च्या पायथ्याशी एक मोठी नदी आहे, असे मी ऐकले आहे. पण तिथे जाण्याचा रस्ता खूप कठीण आणि संकटांनी भरलेला आहे."

राजाचे बोलणे ऐकून राघव ससा लगेच पुढे आला आणि म्हणाला, "महाराज, मी खूप वेगवान आहे! मी लगेच जाऊन त्या नदीचा रस्ता शोधून येईन आणि सर्वांसाठी पाण्याचा मार्ग मोकळा करेन."

त्याच्यासोबत मंदार नावाचा एक संथ पण अनुभवी कासवही राहणारा होता. मंदार म्हणाला, "राघव, मार्ग सोपा नाही. घाई न करता विचारपूर्वक पाऊल टाकावे लागेल. मीही तुझ्यासोबत येतो."

राघव मनातल्या मनात हसला आणि म्हणाला, "तू आणि माझ्यासोबत? तुझा वेग तर खूपच कमी आहे, मला तुझी गरज नाही!" पण राजाच्या आज्ञेने दोघेही एकत्र प्रवासाला निघाले.

प्रवासाची सुरुवात आणि पहिले संकट

सकाळीच दोघे प्रवासाला निघाले. राघव खूप वेगाने पुढे निघून गेला, तर मंदार कासव हळूहळू त्याच्या मागे चालत होता.

काही अंतरावर गेल्यावर राघवला एक मोठा दलदलीचा भाग लागला. राघवने विचार न करता दलदलीवरून उडी मारण्याचा प्रयत्न केला. पण घाईघाईत त्याचा पाय घसरला आणि तो चिखलात अडकला. तो जेवढा बाहेर येण्याचा प्रयत्न करत होता, तेवढा जास्त आत रुतत होता. राघव घाबरला आणि मदतीसाठी ओरडू लागला.

काही वेळाने मंदार कासव तिथे पोहोचला. मंदारने परिस्थिती पाहिली, शांतपणे एक मजबूत लाकडी फांदी शोधली आणि ती राघवच्या दिशेने सरकवली. राघवने त्या फांदीला घट्ट धरले आणि मंदारने हळूहळू जोर लावून राघवला दलदलीतून बाहेर काढले.

राघवला स्वतःच्या गर्वाचा पश्चात्ताप झाला. तो मान खाली घालून म्हणाला, "मंदार, मला माफ कर. मी तुझ्या वेगाची चेष्टा केली होती, पण तुझ्या संयमामुळे आणि हुशारीमुळे आज माझा जीव वाचला."

मंदारने हसून उत्तर दिले, "राघव, वेग असणे चांगली गोष्ट आहे, पण संकटाच्या वेळी संयम आणि विचारपूर्वक घेतलेले निर्णय जास्त महत्त्वाचे असतात."

नील पर्वताचा शोध

त्यानंतर दोघांनी एकमेकांना मदत करत पुढे जाण्याचा निर्णय घेतला. जिथे वेगाची गरज असायची, तिथे राघव पुढे होऊन रस्ता शोधायचा आणि जिथे अडथळे असायचे, तिथे मंदार आपल्या अनुभवाने मार्ग काढायचा.

दोन दिवसांच्या कठीण प्रवासानंतर ते शेवटी नील पर्वताच्या पायथ्याशी पोहोचले. तिथे त्यांना एक अथांग आणि स्वच्छ पाण्याची नदी दिसली. नदीचे पाणी पाहून दोघांच्याही आनंदाला पारवार उरला नाही.

पण प्रश्न असा होता की, हे पाणी जंगलापर्यंत कसे न्यायचे?

मंदारने नदीच्या पाण्याचा प्रवाह पाहिला आणि एक योजना आखली. त्याने पाहिले की नदीचा एक लहान फाटा जंगलाच्या दिशेने जाणाऱ्या एका नैसर्गिक उताराकडे वळवता येऊ शकतो. राघवने आपल्या वेगाने जंगलातील इतर प्राण्यांना संदेश दिला. सर्व प्राणी एकत्र आले आणि त्यांनी मिळून एक छोटा कालवा खणला.

नदीचे पाणी थेट जंगलातील वाळलेल्या तलावात आले आणि तलाव पुन्हा पाण्याने भरून गेला. संपूर्ण जंगलात आनंदाचे वातावरण पसरले.

मिळालेला धडा

शेरसिंग राजाने राघव आणि मंदार दोघांचाही विशेष सत्कार केला. राजा म्हणाला, "आज आपल्याला दोन महत्त्वाच्या गोष्टी शिकायला मिळाल्या—पहिली म्हणजे, कोणालाही त्याच्या दिसण्यावरून किंवा वेगावरून कमी लेखू नये; आणि दुसरी म्हणजे, जेव्हा वेग आणि संयम एकत्र येतात, तेव्हा सर्वात मोठे संकटही दूर करता येते."

राघवने त्या दिवसापासून आपला गर्व सोडून दिला आणि मंदारला आपला सर्वोत्तम मित्र बनवले.

तात्पर्य (Moral of the story):

१. घाईघाईने घेतलेले निर्णय संकटात टाकू शकतात, तर संयम आणि विचारपूर्वक केलेले काम यश देते.

२. प्रत्येकाकडे काही ना काही वेगळे गुण असतात, त्यामुळे कोणालाही लहान किंवा कमी समजू नये.